In een volle kelder van boekhandel De Groene Waterman te Antwerpen vond 31 januari de feestelijke boekpresentatie plaats van het jubileumboek ‘Kuur, duur, avontuur’ van Michel Thys, dat in het kader stond van het derde lustrum van Uitgeverij Sjibbolet. Oprichter en uitgever Elsbeth Greven sprak in haar openingsspeech getiteld ‘In de greep van het avontuur’ over de drie titelwoorden kuur, duur, avontuur en bracht deze in verband met de jubilerende uitgeverij. De toespraak is hieronder te lezen. Auteur, filosoof en psychoanalyticus Michel Thys verhelderde op inspirerende wijze zijn boek en filosoof en psychoanalyticus Jens De Vleminck droeg de boeiende voordracht voor van pedagoog-psychoanalyticus Johan De Groef, en modereerde de discussie met het publiek. Na een aantal prikkelende vragen werd het evenement voortgezet boven in de boekwinkel, alwaar een signeersessie volgde en een geanimeerde receptie. De boekpresentatie in Antwerpen volgde op de feestelijke lustrumavond en boekpresentatie een week eerder in Amsterdam, zie Uitgeverij Sjibbolet bestaat 15 jaar! Verslag lustrumviering; toespraken – Uitgeverij Sjibbolet
Toespraak van uitgever Elsbeth Greven, 31 januari 2026, ‘In de greep van het avontuur’
Vandaag vieren we het derde lustrum van Uitgeverij Sjibbolet. En in het kader van dit 15 jarig bestaan, is het boek van Michel Thys, Kuur, duur, avontuur, als jubileumboek van Sjibbolet benoemd. Als uitgever ben ik met Sjibbolet begonnen in 2010 en sinds 2025 bestaat de uitgeverij 15 jaar. Een mooi moment dus, en vandaag weer een feestje waard! Ik zeg weer, want vorige week vierden we in Amsterdam – de thuisstad van Sjibbolet – het derde lustrum in een volle boekhandel Van Rossum, en nu vindt het plaats hier in Antwerpen, de thuisstad of werkstad van auteur Michel Thys, in boekhandel De Groene Waterman. Men vindt het avontuur blijkbaar in beide steden, in beide landen, Nederland en België, en in beide boekhandels, en met belangstelling vanuit beide psychoanalytische clubs: de Belgische School voor Psychoanalyse en de Nederlandse Psychoanalytische Vereniging. Toen u binnenkwam zag u wellicht de poster van 15 jaar Sjibbolet. Daar staat ‘alles’ op. Maar laat ik daar toch wat meer over zeggen vanmiddag.
Het uitgeven vraagt volharding, visie, en wat lef, en vertrouwen – naast alle commerciële en praktische zaken uiteraard. Voor mij gaat het om vertrouwen in de noodzaak van verdieping, en het belang zien van de complexe werkingen van het onbewuste. Of anders gezegd, het kunnen waarderen van het nog niet-kennen of het niet-weten, of het gaan-weten, of het pas achteraf-weten. Dit vertrouwen in verdieping en ‘onwetendheid’ lijkt zijn beslag te hebben gekregen bij Sjibbolet. En dit kan alleen maar zijn gebeurd dankzij de auteurs en alle anderen die hun medewerking verleenden aan Sjibbolet. Dat maakt dit moment niet alleen feestelijk, maar ook betekenisvol, voor mij en waarschijnlijk ook voor jullie.
Vandaag presenteren wij het jubileumboek van filosoof en psychoanalyticus Michel Thys, getiteld ‘Kuur, duur, avontuur. Drie essays over de tijd in psychoanalyse’. Toen ik de tekst las, werd mij steeds duidelijker: dit wordt het derde jubileumboek van Sjibbolet. Ik zal dit toelichten aan de hand van de drie titelwoorden: kuur, duur, avontuur.
Met deze titel raakt hij onder andere aan een van de drie door Sjibbolet uitgegeven boeken van de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben, getiteld ‘Avontuur’, dat 10 jaar geleden verscheen. Michel Thys integreert het in zijn denken over psychoanalyse. Bij Agamben is avontuur geen fysieke gebeurtenis, maar een indrukwekkende existentiële ervaring. Men moet zichzelf steeds opnieuw uitvinden in al het onvoorspelbare, onvermijdelijke en nieuwe wat op ieders pad ligt. Zo ook met een psychoanalytisch proces waarin iemand weliswaar terugkijkt, maar tegelijkertijd kijkt naar wat zich ontvouwt en aandient. Zo wordt psychoanalyse een creatief samenspel tussen verleden, heden en toekomst: zij wordt een avontuurlijke reis en een spannende taalgebeurtenis. Een emotionele taalgebeurtenis, in de woorden van Michel Thys. ‘Avontuur en woord, leven en taal smelten samen’, schrijft bovendien Agamben. Avontuur moet worden uitgedrukt, uitgesproken of uitgeschreven. En dat laatste doen auteurs gelukkig dan ook! Ook uitgeven is een spannende taalgebeurtenis, met veel wordingsgeschiedenissen, waarin heel veel samenkomt.
Sjibbolet durft, naast het ‘avonturieren’, te vertragen; zij neemt de tijd. Zij is niet afkerig van de lange duur, het tweede begrip van de titel van het lustrumboek. Er is in haar fonds gedachtegoed door de tijd heen aanwezig; klassiek, maar ook moderne toepassingen of vertalingen daarvan, of nieuwe ontwikkelingen. ‘Elk heden is een nieuwe synthese van het hele verleden’ betoogt Michel Thys. Er is bewaring en initiatie, creatie.
Sjibbolet probeert ook te duiden, te zoeken, zonder definitieve antwoorden te geven. Zij wil kijken onder de oppervlakte. Wat houdt het in om het onbewuste serieus te nemen? Wat zeggen auteurs als Freud, Lacan en Melanie Klein ons? En in het boek van Thys, ook Bion? Maar ook: wat betekent het om het niet-weten te waarderen? Wat betekent het om God te durven ervaren, te ontmoeten? Waar ligt onze waarheid, onze vrijheid, en hoe kunnen wij ons van onszelf bevrijden. Kortom, wat draagt bij aan onze kuur? Het derde begrip uit de lustrumtitel.
De eerste jubileumuitgave van Sjibbolet verscheen in 2015 en is inmiddels aan zijn derde druk bezig: ‘In de greep van de taal’ van Antoine Mooij. Een boek dat zeer belangrijk is in het programma van Sjibbolet, met de nadruk op de ander, en de leidende gedachte dat de taal vormend is, taal die ons ook in de greep houdt, maar waarin tevens onze vrijheid ligt. Het tweede lustrumboek verscheen in 2020 in de essayreeks ‘Oratio’ (nu inmiddels uitverkocht) en is van Rob Faesen, getiteld ‘Ontmoeting’. Ook hier ligt het accent, misschien nog sterker, op de ander, op de relatie, op de ontmoeting in religieuze zin, op een relatie die Ruusbroec (en ook Hadewijch) minne noemt. We raken zo, in die 15 jaar, met behulp van taal, relatie, ontmoeting, gaandeweg in de greep van het avontuur bij Sjibbolet, met speciale dank aan Michel Thys. Sjibbolet zal gestaag verder bouwen aan een fonds dat filosofie, mystieke theologie en psychoanalyse niet naast elkaar zet, maar met elkaar laat spreken.
Ik sluit af. ‘Spreken is breken’, schreef filosoof en psychiater Antoine Mooij. Michel Thys neemt dit verder op en schrijft ‘Spreken is ook aanbreken’. Er is ‘het woord dat gloort’. En gevoed door het verleden kan ik nu uitspreken: laat dit derde lustrum dan ook een hoopvolle vooruitblik zijn: dat er lezers zijn voor deze boeken, dat er auteurs zijn die deze avontuurlijke weg willen blijven gaan, en dat Sjibbolet die ontmoeting mogelijk blijft maken.